Szachy dla dzieci

Czy szachy to gra dla dzieci?

Google+ Pinterest LinkedIn Tumblr

Szachy dla dzieci w szkole jako element edukacji i podstawy programowej od września 2017r. takie są założenia, ale czy to się sprawdzi? Czy warto dzieci uczyć gry w szachy, a może to gra tylko dla dorosłych? Kiedy zacząć i jak? Postaram się przybliżyć Ci te zagadnienia.

Czego podczas nauki gry w szachy może nauczyć się Twoje dziecko?

Od wielu lat panuje przekonanie, że gra w szachy rozwija i wzmacnia kompetencje matematyczne dziecka. Często dziecko grające w szachy wykonuje obliczenia matematyczne pewniej i dokładniej. Potwierdzeniem tej tezy jest dzieło prof. Roberta Borucha z Uniwersytetu Pennsylvanii z 2011 roku. Badania zostały przeprowadzone w 33 szkołach we Włoszech. Celem badania było sprawdzenie czy umiejętność gry w szachy poprawia zdolności matematyczne uczniów. Założenia całego eksperymentu były następujące: test matematyczny przed wprowadzeniem zajęć szachowych, 30 godzinny kurs szachów pod okiem certyfikowanego instruktora szachowego, ponowna weryfikacja umiejętności matematycznych uczniów. Badanie potwierdziło to, co wcześniej odkryli inni naukowcy (m.in. Berkman 2004, Campitelli 2008): szachy rozwijają kompetencje matematyczne. Dzieci, które uczestniczyły w zajęciach nauki gry w szachy poprawiły rezultaty swoich testów o 12%. Z kolei według badań Roberta Fergusona (ACF, 1983) zdolność do krytycznego myślenia[1] wśród dzieci, które grały w szachy wzrosła o 17,3% w porównaniu do uczniów biorących udział w innych wspomagających formach zajęć, którzy poprawili się o 4,6%.

Jakie umiejętności, przydatne życiowo, może rozwinąć u Twojego dziecka gra w szachy?

Poza wyżej wymienionymi kompetencjami matematycznymi, szachy mogą przyczynić się do rozwoju umiejętności przydatnych życiowo. Z moich obserwacji wynika, że młodzi szachiści na ogół mają lepiej rozwiniętą pamięć, zdolność do koncentracji – która w świecie przebodźcowania odgrywa coraz większą rolę oraz nawyk dyscypliny, szczególnie ważny w królewskiej grze, jaką są szachy. Umiejętność zachowania dyscypliny, głównie siebie, jest fundamentem sukcesu w dorosłym życiu, a szachy jak mało który sport pomagają w jej rozwijaniu. Często jest w partii szachów tak, że jeden błąd niweczy cały wysiłek i potrafi obrócić wygraną pozycję w natychmiastową porażkę. W mojej opinii istotne jest to, że dzieci uczą się tych zdolności często nieświadomie, szczególnie na początku nauki gry w szachy. Nauka umiejętności przydatnych życiowo odbywa się w ramach “dodatku” do gry w szachy, co pozwala wzrastać młodym szachistom zarówno w sferze gry, jak i w ramach wyżej wymienionych kompetencji, które w dorosłym życiu mogą i często odgrywają szczególną rolę.

 Czy szachy są w Polsce popularne, czy to raczej gra dla wąskiego grona ludzi?

Szachy w Polsce są coraz bardziej popularne, w przeciągu ostatnich kilku lat znacząco wzrosła popularność tej królewskiej gry. Rodzice zauważają w szachach ogromną szansę na praktyczny rozwój dziecka w oparciu o zabawę i intelektualną rywalizację.  W mojej opinii szachy są dla każdego, stoją ponad wszelkimi podziałami i za to bardzo je cenię.

Od września 2017 roku elementy gry w szachy pojawiły się w podstawie programowej w polskich szkołach. Czy są jakieś ciekawe możliwości realizacji tej podstawy w szkołach publicznych?

Tak, to prawda. Elementy gry w szachy pojawiły się w podstawie programowej od września 2017 roku. Na ten moment nie wiemy jeszcze w jaki sposób Ministerstwo zamierza realizować te zapisy, ale niezależnie od formy ich realizacji, uważam że to ogromna szansa. Nawet w przypadku czarnego scenariusza, gdy nie pojawią się na mocy prawnej, publicznej edukacji, to z całą pewnością aktywność ostatnich miesięcy przyczyni się do wzrostu zainteresowania w obszarze kółek zainteresowań i zajęć dodatkowych.

W jakim wieku można zacząć uczyć dziecko nauki gry w szachy i jak zachęcić, żeby nie zrazić? Czy są jakieś rady i wskazówki dla rodziców: od czego zacząć naukę?

     Grę w szachy można rozpocząć w każdym wieku. Jeżeli chodzi o najmłodszych, to najczęściej około 4-5 roku życia są pierwsze próby. W mojej opinii ogólnie nauka, a w tym przypadku nauka gry w szachy dla dzieci, powinna opierać się o budowaniu zaufania, wsparcia, odpowiedniej komunikacji i wzmocnień pozytywnych. Wiem, że dla wielu osób to nic odkrywczego, jednak często zdarza nam się o tym zapominać i zaczynamy traktować szachy czy inny sport jako rywalizację, która sama w sobie jest potrzebna, jednak w nadmiarze, prowadzi do destruktywnego wpływu na młodego człowieka. Naukę proponuję rozpocząć od zabawy, dzieci z którymi pracuję, przychodzą do mnie z uśmiechem, najczęściej dlatego że pozwalam im być sobą i bawić się szachami.

Na pierwszy rzut oka szachy wydają się być trudną grą, niektórzy nawet twierdzą, że nudną. Jednak dzieci chyba szybko i z nieskrywaną ciekawością przyswajają  podstawy. Jak to wygląda na zajęciach z dziećmi?

Według mnie warto rozpocząć od luźnej zabawy, w której uczymy się nazw i wyglądu figur. Następnie przejść do nauki ruchów, w której, krok po kroku, przyswajamy nową wiedzę. Bez spinania się na terminy i harmonogramy, z końcowym zamierzeniem rozegrania pierwszej partii szachów. Poza tym, dotykamy bardzo ważnego wątku, którym jest osobowość nauczyciela. W każdej dziedzinie ma to znaczenie, ale w szachach ma to szczególne ujęcie, ponieważ, jak wynika z moich obserwacji, zdarza się, że jeszcze w domu dzieci są straszone słowami „Szachy są trudne” „nie wiem czy dasz radę”.  Każdy ma swoje metody nauczania, jednocześnie uważam że jednym z fundamentów jest to, żeby nauczyciel potrafił pokazać, że szachy są prostsze niż się wydaje.

Co dzieci najbardziej lubią w grze w szachy?

Odpowiedź nie jest jednoznaczna, ponieważ każde dziecko jest inne i oczywiście ma prawo do własnego powodu sympatii z szachami. Niemniej jednak pokuszę się o wyciągnięcie trzech często pojawiających się argumentów w mojej praktyce nauczyciela szachów. Na pewno możliwość intelektualnej rywalizacji, to coś co pociąga szczególnie chłopców, którzy często uwielbiają rywalizować między sobą, a szachy pozwalają im na testowanie ich granic i umiejętności, bez obaw o czynniki zewnętrzne takie jak na przykład: boczny podmuch wiatru w trakcie skoku narciarskiego, czy nieprawidłowo zdobyta bramka w piłce nożnej. Drugim, równie ważnym powodem jest możliwość porównania szachów do wojny i tu znów brylują chłopcy, którzy żywo interesują się tematyką wojenną. Trzeci i bardzo istotny argument to przyjaźnie i tu przewodzą dziewczynki, które lubią mile spędzać czas z koleżankami i kolegami podczas gry, łącząc przyjemne (spotkanie z koleżanką/kolegą) z pożytecznym (nauka). Tych powodów jest oczywiście więcej, ale te trzy są, moim zdaniem, jednym z wiodących argumentów, dlaczego dzieci tak chętnie sięgają po grę w szachy.

A co jeśli dziecko 7-8 letnie nie interesuje się szachami? Odpuścić temat, samemu zachęcać co jakiś czas, czy może poszukać dobrego nauczyciela szachów. Czy szachy to gra dla każdego, czy może tylko dla pasjonatów, a może pasja pojawia się w różnym wieku? 

Nic na siłę, to zupełnie normalne. Oczywiście można i według mnie warto spróbować zachęcić, pokazać szachy jako coś więcej niż grę, na przykład porównując szachy do wojska i wojny, ale tak jak mówię – nic na siłę. Tak jak nie każde dziecko chce grać w piłkę nożną, tak samo nie każde ma ochotę na szachy, ja to rozumiem i szanuję wolę dziecka. Nawiasem mówiąc: uważam, że to ogromna sztuka i umiejętność, szanować zdanie innych, a szczególnie dzieci. Szachy to gra dla każdego i cieszę się, że coraz więcej osób próbuje swoich sił. Trafia do mnie coraz więcej zdjęć z gier rodzinnych (zapraszam do przesyłania!), co napawa mnie optymizmem i daje realne podstawy by z uśmiechem śledzić rozwój polskich szachów.

 [1] Krytyczne, refleksyjne myślenie jest czynnym, wytrwałym i uważnym rozważaniem jakiegoś przekonania lub przypuszczalnej formy wiedzy – ze względu na podstawy, na których się opiera, oraz dalszych wniosków, do których doprowadza. (John Dewey, wybitny amerykański pedagog i filozof)

 Źródła:

artykuł, którego jestem autorem wraz z Ewą Wojtan: http://mojedziecikreatywnie.pl/2017/08/szachy-gra-dla-dzieci/

artykuł, którego jestem autorem dla Magazynu Together 10/2017: https://togethermagazyn.pl/together-magazyn-102017/

4 komentarze

  1. Wspaniały pomysł na bloga! Dziadek nauczył mnie grać w szachy, kiedy miałam 4 lata, więc jak najbardziej uważam, że to gra odpowiednia dla dzieci. Z jednym tylko nie do końca się zgadzam – dziewczynki także uwielbiają intelektualną rywalizację 🙂 Od siebie dodałabym, że szachy rozwijają też umiejętność przewidywania i myślenia strategicznego.

    • Ewelina, dziękuję! 🙂

      jasne, że dziewczynki też lubią intelektualną rywalizację i w pełni się z tym zgadzam. O tak, strategiczne myślenie i umiejętność przewidywania – super, o tym chyba będzie osobny wpis 🙂

      Pozdrawiam,
      Michał

  2. W moim przedszkolu „Jaś Wędrowniczek ” w Szamotułach uczymy grać w szachy dzieci 5 i 6 letnie od kilku lat już 🙂 Warto grać w szachy

Napisz komentarz

Loading...